Gmina Wiejska Sztum

Gronajny

Sołtys:

 Pan Tomasz Potowski,  Gronajny 9A, 82-400 Sztum, tel. 606 409 413.

Charakterystyka sołectwa:

Sołectwo Gronajny leży w północno-wschodniej części gminy Sztum. W jego skład wchodzi tylko jedna miejscowość Gronajny o liczbie mieszkańców wynoszącej 210 osób. Gronajny (dawniej: niem. Grünhagen) miejscowość położona nad jeziorem Dąbrówka przez jego tereny przepływa Kanał Juranda. Przez wschodnią część miejscowości przebiega magistrala kolejowa Malbork – Iława – Warszawa. W Gronajnach funkcjonuje świetlica wiejska w jej sąsiedztwie zlokalizowano plac zabaw dla dzieci.

Jezioro Dąbrówka

Jezioro przepływowe największe pod względem powierzchni w  Gminie Sztum, powierzchnia jego wynosi 252 ha. Zbiornik ma długość 2300 m, szerokość maksymalna wynosi 540 m, natomiast głębokość do 5 metrów. Jezioro powstało sztucznie w ramach cyklu budowli hydrotechnicznych w latach 1280 – 1320 w celu zaopatrzenia w wodę pitną stolicy zakonu krzyżackiego. Ponieważ ilość wody, dostarczanej przez sztucznie utworzone jezioro była zbyt mała zbudowano przedłużenie Kanału Juranda do jezior Balewskiego i Dzierzgoń.  

Kanał Juranda

Zabytek techniki będący największą budowlą hydrotechniczną Zakonu Krzyżackiego i jednocześnie wielkie osiągnięcie średniowiecznej myśli technicznej. Doprowadzała ona do zamku i miasta wodę służącą do picia, do napełnienia fos i zasilenia młynów z odległego Jeziora Dzierzgoń. Na trasie kanału znajdowało się 10 młynów i jedna śluza służąca zabezpieczeniu przeciwpowodziowemu Malborka.

Kanał ma długość 29,3 km. W okolicy Jurkowic Krzyżacy wybudowali akwedukt ziemny z kamiennym przepustem na skrzyżowaniu dwóch cieków wodnych o długości 56 metrów i wysokości 4 metry. W ten sposób powstało największe dzieło inżynierii wodnej na terenie Państwa Zakonnego. Prace przy jego realizacji trwały 40 – 50 lat, w okresie od 1280 do około 1320 r. Zadziwia kunszt budowniczych, ich znajomość terenu oraz umiejętność wykonywania skomplikowanych niwelacji i obliczeń wysokości bez posiadania odpowiednich urządzeń optycznych. Jeszcze jedna rzecz jest godna podkreślenia – to trwałość całej konstrukcji. Ta zbudowana przed około 700 laty budowla ma się bardzo dobrze, nadal prowadzi do Malborka wody z jeziora Balewskiego. Zasypane zostało częściowo połączenie z jeziorem Dzierzgoń, jednak utrzymano poziomy wód zaproponowane przez średniowiecznych budowniczych. Konstrukcje ziemne nie tylko nie przepuszczają wody ale doskonale spełniają swoje zadania. Przepust w Jurkowicach remontowano po raz ostatni w 1858 roku.

W dużej części przebiegu kanał jest zbyt wąski dla kajaków, wije się przez malownicze, pagórkowate rolnicze tereny Powiśla. W Malborku biegnie obecnie pod ziemią i pojawia się na powierzchni w pobliżu zamku i suchych dzisiaj fos.

Ślady i pamiątki minionych epok: w Gronajnach odkryto ślady kultur paleolitycznych oraz osady z wczesnego średniowiecza.

W gminie Sztum znajduje się duża ilość zabytkowych  obiektów, które podlegają ochronie konserwatorskiej.

W miejscowości Gronajny są to:

• zabytkowe domy: nr 40 (dwór) wraz z parkiem, dom nr 26
• budynek dawnej szkoły